Skąd wzięła się caryca Katarzyna II? Jeśli nurtuje Was to pytanie, to poczytajcie opowieść o małej Zosi, która została wielką Katarzyną.

21 kwietnia (2 maja we współczesnym kalendarzu) 1729 r. w kamienicy w centrum Szczecina przyszła na świat Zofia Augusta Fryderyka von Anhalt-Zerbst. Była pierwszym dzieckiem dowódcy pruskiego garnizonu w tym mieście, 39-letniego Chrystiana Augusta, i jego 18-letniej żony Joanny Elżbiety von Holstein-Gottorp. Ojciec, ubogi przedstawiciel rozrodzonej rodziny, mógł poszczycić się jedynie pochodzeniem od margrabiego Albrechta Niedźwiedzia. Matka pochodziła z bocznej linii duńskiej dynastii i była bliską krewną królów Szwecji. W 1727 r. jej brat, Karol August, miał poślubić carównę rosyjską Elżbietę Piotrowną, ale zmarł w Petersburgu tuż przed planowaną ceremonią.

Ulica Farna w Szczecinie, Budynek, w którym urodziła się Katarzyna II (odbudowany w zmienionej formie po zniszczeniach II wojny światowej)

Objęcie rosyjskiego tronu


Kiedy w 1741 r. Elżbieta objęła rosyjski tron, Joanna Elżbieta była jedną z pierwszych osób, które wysłały jej gratulacje. Wznowiony kontakt z niedoszłą zełwą doprowadził do wykrystalizowania się u Elżbiety planu dynastycznego. Sama bezżenna i niechętna małżeństwu nie chcąc, by mąż przejął od niej władzę, wyznaczyła na swego następcę jedynego siostrzeńca.

Karol Piotr Ulryk von Holstein-Gottorp urodził się w 1728 r. i był najbliższym krewnym carycy. Sprowadziła go do Rosji, przechrzciła na prawosławie jako Piotra i postanowiła wychować na władcę godnego tego imienia. Chłopiec był jednak krnąbrny i niechętny do wszystkiego, co rosyjskie. Caryca postanowiła szybko go ożenić, by zyskać na niego wpływ przez młodą i posłuszną żonę. Jej wybór padł na małą Zosię anhalcką. Korespondencja ubogiej krewnej z carycą doprowadziła zatem do jej nieoczekiwanego sukcesu.

Odjazd Katarzyny II z Kaniowa w 1787 roku, Jan Bogumił Plersch


W 1744 r. wyjechała do Rosji, gdzie przeszła szybki kurs religii i tradycji. W tym samym roku przeszła na prawosławie. Mimo że jej imię jak najbardziej było akceptowalne w tradycji wschodu, postanowiono je zmienić na Katarzynę. Nawiązywano tym samym do matki carycy Elżbiety, Katarzyny, która w latach 1725-1727 rządziła Rosją. W rosyjskiej tradycji otczestwa są integralną częścią imienia, a z przerobieniem imienia ojca Katarzyny, Chrystiana, były na dworze ogromne problemy. Ostatecznie, nie znajdując jego prawosławnego odpowiednika, postanowiono skupić się na drugim imieniu anhalckiego księcia, Auguście, i przerobić je na Aleksy. W ten sposób Zofia Anhalt-Zerbst została Katarzyną Aleksiejewną.

Wielki ślub


W 1745 r. Katarzyna poślubiła Piotra. W małżeństwie z niezainteresowanym nią chłopakiem nie zaznała szczęścia. Czuła się inwigilowana i nie mogła dać Rosji następcy. Ok. 1752 r., kiedy caryca spostrzegła się, że siostrzeniec prawdopodobnie nie przedłuży rodu carskiego, zmniejszyła nadzór nad Katarzyną. Młoda księżna szybko to wykorzystała – w 1754 r. urodziła syna Pawła, a w 1757 r. córkę Annę. Ojcem pierwszego dziecka zapewne był Sergiusz Sałtykow, ojcostwo drugiego z niemal stuprocentową pewnością przypisuje się przyszłemu królowi Polski, Stanisławowi Poniatowskiemu.

Kilka ciekawostek o Katarzynie II opowiedział też Wojciech Drewniak

Caryca Katarzyny II  w liście do Seweryna Rzewuskiego uzasadniając II rozbiór Polski.

Myślałam, że wkroczę do Polski, by pomóc gotowej konfederacji. Tymczasem moje wojska doszły do Warszawy, a konfederację zawiązano za ich plecami. Polacy nie dotrzymali słowa. Dlatego właśnie zabieram Ukrainę. Jest to rekompensata za poniesione przeze mnie straty i uszczerbek w ludziach.


Pod koniec 1761 r. caryca Elżbieta zmarła. Mąż Katarzyny został carem Piotrem III. Jego kontrowersyjne decyzje polityczne i brak szacunku dla tradycji doprowadziły szybko do wzrostu opozycji. Zdjęcie cara z tronu to nie taki problem – szczególnie w Rosji – ale pojawiła się inna kwestia – kogo na tym tronie osadzić? Pozytywnie na tle Piotra wypadała jego żona, która chętnie wykorzystała nastroje, by przejąć władzę. W czerwcu 1762 r. szybki zamach pozbawił Piotra panowania, a kilka dni później także życia. Przez następne 34 lata Katarzyna dzierżyła władzę w największym państwie świata.

Historia jej awansu społecznego przypominałaby scenariusz baśni… gdyby tylko zapomnieć, jak bezwzględne były jej rządy.

Leave a Reply