Powstanie Warszawskie rozpoczęło się właśnie o 17.00 1 sierpnia 1944 roku. Dla upamiętnienia tych wydarzeń co roku, kiedy wypada godzina W, wszystkie środki transportu zatrzymują się i usłyszeć można syreny alarmowe.

Upamiętnienie godziny „W” na rondzie Romana Dmowskiego (2016)

Powstańcy mieli stanąć do walki o godzinie „W” – jak „wybuch” lub „wystąpienie”. Została ona wyznaczona 31 lipca 1944 roku. Miała to być godzina 17.00, ponieważ w godzinach popołudniowych na ulicach Warszawy panował wzmożony ruch. Dzięki temu łatwiej było wmieszać się w tłum powstańcom, a także ułatwić im transport broni. W tłumie przechodniów żołnierze AK mieli być mniej widoczni dla Niemców.

Z powodu epidemii koronawirusa tegoroczne obchody 76. rocznicy wybuchu Powstania Warszawskiego odbędą się w ograniczonej formule. 

Godzina „W”- Warszawa zatrzymuje się raz w roku na jedną minutę

Początek walk

Rozkaz rozpoczęcia powstania 1 sierpnia zaskoczył większość dowódców. Oprócz niewystarczającej ilości broni, wystąpił także problem braku czasu na wydobycie jej ze skrytek oraz zebranie żołnierzy, którzy często byli rozproszeni po całej Warszawie. W godzinę „W”, tj. o godz. 17.00, mobilizacja oddziałów powstańczych osiągnęła w skali okręgu ok. 50%, a w skali miasta 60% ich stanów osobowych. W Śródmieściu, gdzie stawiennictwo było stosunkowo najwyższe, do oddziałów dotarło nieco ponad 60% żołnierzy. W dzielnicach peryferyjnych (m.in. na Woli i Pradze) stawiło się zaledwie ok. 40% żołnierzy.

Przebieg powstania warszawskiego 1 VIII – 3 X 1944

W rezultacie 1 sierpnia do walki stanęło zaledwie od 1500 do 3500 uzbrojonych żołnierzy AK (nie licząc kilkunastu tysięcy nieuzbrojonych powstańców, stanowiących siłą rzeczy rezerwę kadrową). Było to znacznie mniej niż podczas mobilizacji zarządzonej na 27 lipca, kiedy to na koncentrację zgłosiło się prawie 80% żołnierzy. Najlepiej wypadła mobilizacja w Śródmieściu, ponieważ w tym obwodzie najwcześniej rozniesiono rozkazy; jednocześnie tamtejsze oddziały były najgorzej uzbrojone.

Straty ludzkie i materialne

Powstanie warszawskie było jedną z największych i najzaciętszych bitew miejskich II wojny światowej, porównywalną jedynie z walkami w Stalingradzie. Tylko w dwóch innych okupowanych stolicach Europy – Paryżu i Pradze – miały miejsce antyniemieckie powstania. Pod względem rozmachu, długości trwania i zaciętości walk ustępowały one jednak powstaniu warszawskiemu. Powstanie paryskie trwało bowiem tydzień, a straty po obu stronach zamknęły się liczbą ok. 7000 zabitych i rannych. Z kolei powstanie w Pradze trwało cztery dni, a liczba żołnierzy i cywilów zabitych w trakcie walk wyniosła nieco ponad 2800.

Powstańcy warszawscy maszerujący do niewoli. Ulica Nowowiejska (5 października)

Straty wśród powstańców i ludności cywilnej

W trakcie dwumiesięcznych walk oddziały powstańcze straciły bezpowrotnie blisko 16 tys. żołnierzy – z czego 10 tys. poległych oraz 6 tys. zaginionych, których należy uznać za zabitych. Rannych zostało ok. 20 tys. powstańców – w tym 5 tys. ciężko. Do niemieckiej niewoli trafiło ok. 15 tys. żołnierzy (w tym ok. 900 oficerów i 2 tys. kobiet). Duże straty poniosły również oddziały 1. Armii Wojska Polskiego. W walkach o Pragę, a zwłaszcza podczas prób forsowania Wisły, utraciły one blisko 5,5 tys. zabitych i rannych.

Ofiary nalotu. Ruiny restauracji „Adria” przy ul. Moniuszki 10

Nie jest znana dokładna liczba ofiar cywilnych. Niemcy na użytek propagandowy szacowali, że wynosiła ona ok. 250 tys. osób. Jeszcze podczas trwania powstania przewodniczący PKWN Edward Osóbka-Morawski mówił o 200 tys. ofiar. Polscy i zagraniczni historycy przyjmują zazwyczaj, że straty ludności cywilnej wyniosły od 150 tys. do 200 tys. zabitych. W wyniku powstania od 500 tys. do 550 tys. mieszkańców stolicy oraz około 100 tys. osób z miejscowości podwarszawskich zostało zmuszonych do opuszczenia swoich domów, z czego blisko 150 tys. zostało deportowanych do obozów koncentracyjnych lub wywiezionych na roboty przymusowe w głąb Rzeszy.

Niemieckie Brandkommando podpalające warszawską kamienicę
Załoga B-24 Liberatora z 1586 eskadry specjalnego przeznaczenia po powrocie z lotu ze zrzutami dla Warszawy. Lotnisko Brindisi, sierpień 1944
Ruiny Warszawy w styczniu 1945. Widok na Kanonię i Rynek na Starym Mieście
Wysadzony w powietrze tunel średnicowy pod Alejami Jerozolimskimi
Powstańcza mogiła na Starym Mieście (okolice Pasażu Simonsa)
Obalona figura Chrystusa z kościoła św. Krzyża

Leave a Reply