Celem Niemców było zdobycie miasta Stalingrad (dziś Wołgograd) nad Wołgą, ważnego ze względu na plany zajęcia Kubania i Kaukazu. W rejonie Stalingradu 23 listopada 1942 roku wojska radzieckie zamknęły w kotle 6 Armię generała Friedricha Paulusa, część 4 Armii Pancernej oraz jednostki rumuńskie (łącznie około 260-270 tysięcy żołnierzy, w tym 9590 Rumunów i 20 300 tzw. Hilfswillige). Próby odblokowania stalingradzkiego kotła nie powiodły się. Dowództwo 6 Armii odrzuciło propozycję kapitulacji. Bitwa zakończyła się klęską Niemców i olbrzymimi stratami po obu stronach. Uznawana jest za przełomową w działaniach na froncie wschodnim. Przez przegraną nad Wołgą Niemcy stracili bezpowrotnie siłę, jaką dysponowali na początku wojny ze Związkiem Radzieckim. Całkowicie inicjatywę stracili jednak dopiero w bitwie pod Kurskiem.

Niemieccy snajperzy pod Woroneżem, czerwiec 1942 r.

Miasto Stalingrad znalazło się w panteonie sławy wielkiej wojny ojczyźnianej. Nikita Chruszczow jako główny oficer polityczny frontu stalingradzkiego został później pierwszym sekretarzem KPZR i spadkobiercą Stalina. Breżniew, Malinowski i Rokossowski osiągnęli wysokie pozycje na szczeblach władzy – nie bez znaczenia był tu fakt, że brali oni udział w bitwie stalingradzkiej.

Koniec marzeń Hitlera

Dla ZSRR znaczenie bitwy rozciągało się daleko poza granice kraju. Był to punkt zwrotny na froncie wschodnim. Dzięki zatrzymaniu najlepszych jednostek Wehrmachtu udowodniono, że nie jest on niezwyciężony. Radzieccy żołnierze zaczęli wierzyć w siebie, skończyło się długie pasmo klęsk. Niemcy od tego momentu zaczęli tracić inicjatywę i przechodzić do obrony. To właśnie nad brzegami Wołgi zrodziła się potęga ZSRR które wkrótce zdobyło wpływy nad większą częścią Europy Środkowo-Wschodniej.

Fontanna Barmalej w centrum Stalingradu tuż po bitwie

Stalingrad zburzył także mit nieomylności Hitlera wśród Niemców. Sama bitwa kończyła serię zwycięskich kampanii. Pewna część kadry oficerskiej zaczęła szukać od tego momentu sposobu na zakończenie wojny i obalenie Hitlera. „Spisek bombowy” z 20 lipca 1944 r. mógłby nie mieć miejsca, gdyby nie zagłada 6 Armii.

Odprawa sytuacyjna w pobliżu Stalingradu pomiędzy dowódcą niemieckiej kompanii, a dowódcą plutonu

Gigantyczne straty

Samo miasto było świadkiem jednej z największych tragedii w dziejach ludzkości i to zarówno po stronie radzieckiej (śmierć tysięcy niewinnych cywilów), jak i po niemieckiej (bezsensowna zagłada całej armii). Po wojnie zniszczenia były tak duże, że zamierzano odbudować Stalingrad w innym miejscu. Jedynie z powodu uporu Stalina zdecydowano się zrekonstruować je w pierwotnym położeniu. Do dziś nie wiadomo, jaka była dokładna liczba ofiar w całej bitwie. W ZSRR nigdy nie ujawniono dokładnych danych odnośnie poległych. Nietrafne jest określenie Stalingradu jako najkrwawszej bitwy w historii. W 1940 roku Stalingrad miał 850 tys. mieszkańców. Nie wiadomo jak wielu z nich udało się uciec z wojennej pożogi, ale spis ludności z 1945 wykazał, że w gruzowiskach miasta mieszkało jedynie 1500 ludzi.

Dym nad centrum miasta po bombardowaniu lotniczym przez niemieckie Luftwaffe na dworcu centralnym
Sowieci przygotowują się do odparcia niemieckiego ataku na przedmieściach Stalingradu
Sowieci na pozycjach obronnych
Atak radzieckich żołnierzy w Stalingradzie, luty 1943 r. W tle widoczny się zrujnowany Dom Kolejarzy
Gen. Andriej Jeriomienko (po prawej) z Nikitą Chruszczowem (po lewej), głównym komisarzem Frontu Stalingradzkiego, grudzień 1942 r.
Rumuńscy żołnierze pod Stalingradem
Centrum Stalingradu po wyzwoleniu
Niemieccy żołnierze podczas oczyszczania ulic w Stalingradzie
759 560 radzieckich żołnierzy otrzymało ten medal „Za obronę Stalingradu” począwszy od 22 grudnia 1942 r.

Leave a Reply